Przedsiębiorca otrzymując fakturę od innego przedsiębiorcy, który korzysta ze zwolnienia z VAT powinien zwrócić uwagę czy podana tam jest kwota podatku VAT. Oczywiście nie powinna ona tam widnieć a zamiast tego powinno być przedstawiona postawa prawna zwolnienia z VAT. Zdarza się jednak czasami, że sprzedawca korzystający ze zwolnienia z VAT wystawi fakturę z doliczonym podatkiem VAT, choć nie powinien. Jak ma się zachować nabywca, który otrzymał taką fakturę na gruncie VAT?
|
Spis treści:
- Kiedy przedsiębiorca ma prawo do odliczenia podatku VAT
- Zakupy od sprzedawcy, który jest podatnikiem zwolnionym z VAT
- Prawo do odliczenia VAT z faktury wystawionej przez podatnika niebędącego podatnikiem VAT
|
Kiedy przedsiębiorca ma prawo do odliczenia podatku VAT
Zgodnie z art. 86 ust. 1ustawy z dnia 11.03.2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2025 r. poz. 775) prawo do odliczenia podatku VAT (z otrzymanej faktury lub dokumentu celnego) przysługuje podatnikowi VAT w zakresie, w jakim nabyte towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania sprzedaży opodatkowanej VAT (w całości lub mieszanej).
W tym miejscu należy podkreślić, iż tylko zarejestrowany, czynny podatnik VAT ma prawo do dokonania odliczenia podatku VAT z otrzymanej faktury lub z dokumentu celnego (podatnik niebędący czynnym podatnikiem VAT np. zwolniony z VAT, wykreślony z VAT nie ma tego prawa).
Co więcej nie każda kwota podatku VAT wpisana na fakturze jest automatycznie podatkiem VAT możliwym u nabywcy do odliczenia. Dlaczego? Wpierw należy określić czy:
-
sprzedawca był uprawniony do wykazania VAT na fakturze, oraz
-
czy nabywca przeznacza wydatki na sprzedaż opodatkowaną VAT (zgodnie z przywołanym powyżej przepisem.
Jeżeli sprzedawca nie miał prawa do naliczenia VAT, kwota wpisana na fakturze nie może być traktowana jak zwykły podatek VAT naliczony podlegający odliczeniu. I nie ma przy tym znaczenia, że sprzedawca omyłkowo doliczając podatek VAT ma obowiązek jego zapłaty.
Warto też pamiętać, iż nawet czynny podatnik VAT na mocy art. 88 ust. 1 pkt 4 ustawy o VAT nie może odliczyć podatku VAT (ani wnioskować o zwrot VAT) z faktury dokumentującej zakup usług noclegowych i gastronomicznych, z wyjątkiem:
-
nabycia gotowych posiłków przeznaczonych dla pasażerów przez podatników świadczących usługi przewozu osób,
-
usług noclegowych nabywanych w celu ich odprzedaży, opodatkowanych u tego podatnika w przypadku, gdy działa on we własnym imieniu, ale na rzecz osoby trzeciej (refaktura) - podatnik bierze udział w świadczeniu usług, przyjmuje się, że ten podatnik sam otrzymał i wyświadczył te usługi.
Skutek braku prawa do odliczenia VAT wystąpi także w sytuacjach otrzymania faktury wystawionej przez podmiot nieistniejący, czy otrzymania pustej faktury. Nabywca nie odliczy VAT z otrzymanej faktury także w przypadku, gdy wystawione faktury podają kwoty niezgodne z rzeczywistością lub potwierdzają czynności udziału w karuzeli podatkowej itp.
Odliczenie VAT z otrzymanej faktury nie będzie również możliwe, gdy wystawiono faktury, w których została wykazana kwota podatku VAT w stosunku do czynności opodatkowanych VAT, dla których nie wykazuje się kwoty podatku VAT na fakturze.
Zakupy od sprzedawcy, który jest podatnikiem zwolnionym z VAT
Podatnik korzystający ze zwolnienia podmiotowego z VAT (art. 113 ustawy o VAT) nadal może być podatnikiem w rozumieniu art. 15 ustawy o VAT, czyli podatnikiem prowadzącym działalność gospodarczą. Nie jest jednak czynnym podatnikiem VAT w zakresie czynności objętych zwolnieniem.
Sprzedaż korzystająca ze zwolnienia podmiotowego z VAT jest dokumentowana fakturą bez wykazywania kwoty VAT. Na fakturze przedsiębiorca powinien umieścić podstawę prawną zastosowanego zwolnienia z VAT. Potwierdził to Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji indywidualnej z dnia 10.07.2026r. o sygn. nr 0112-KDIL1-3.4012.235.2026.2.ŁW. Organ wskazał, że podatnik korzystający ze zwolnienia podmiotowego dokumentuje sprzedaż fakturą bez wykazywania kwoty podatku VAT, ze wskazaniem podstawy zwolnienia. Jednocześnie odróżnił zwolnienie z VAT od stawki 0% VAT, która dotyczy transakcji opodatkowanych VAT stawką 0%.
Dla nabywcy sytuacja jest oczywista tzn. otrzymana faktura, która została wystawiona przez sprzedawcę korzystającego ze zwolnienia z VAT, nie zawiera kwoty podatku VAT naliczonego, który mógłby zostać odliczony.
Prawo do odliczenia VAT z faktury wystawionej przez podatnika niebędącego podatnikiem VAT
Jeżeli przykładowo przedsiębiorca korzystający ze zwolnienia podmiotowego zrealizował usługę o wartości 20 000 zł. Zamiast wystawić fakturę na 20 000 zł z uwzględnieniem zwolnienia z VAT a więc bez naliczania jakiejkolwiek kwoty VAT, wystawił dokument na:
Samo wykazanie na fakturze podatku VAT w kwocie 4 600 zł nie daje nabywcy prawa do odliczenia tej kwoty. Bardzo często przedsiębiorcy utożsamiają zapłacony VAT z podatkiem VAT podlegającym odliczeniu. Jest to niekiedy błąd.
Bowiem jeśli przedsiębiorca otrzymał fakturę od podatnika zwolnionego z VAT, na której błędnie wykazano 23% podatku VAT, i zapłacił całą kwotę brutto, nie oznacza to jeszcze, że może odliczyć wykazaną kwotę.
W takim wypadki problem należy rozwiązać poprzez wystawienie przez sprzedawcę faktury korygującej, jeżeli VAT został wykazany bez podstawy prawnej.
W art. 88 ust. 3a pkt 2 ustawy o VAT ustawodawca wyłącza możliwość odliczenia VAT z otrzymanej faktury w przypadku, gdy transakcja udokumentowana tą fakturą:
-
nie podlega opodatkowaniu VAT, albo
-
jest zwolniona od podatku VAT.
Organy podatkowe konsekwentnie wskazują, że nie można odliczyć podatku VAT, który został wykazany na fakturze wyłącznie wskutek błędnego zastosowania VAT do transakcji zwolnionej z VAT.
Takie stanowisko zostało przedstawione przez Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej m.in. w interpretacji indywidualnej z dnia 01.07.2026r. o sygn. nr 0113-KDIPT1-3.4012.371.2026.2.EG. Organ wskazał, że w przypadku transakcji zwolnionej z VAT podatek VAT naliczony, co do zasady w ogóle nie występuje, a samo wykazanie VAT na fakturze nie powoduje powstania prawa do jego odliczenia po stronie nabywcy.
W polskim orzecznictwie istotne znaczenie ma wyrok NSA z dnia 30.01.2009 r. o sygn. I FSK 1658/07. NSA odnosił się w nim do problemu VAT podatku wykazanego na fakturze, który w rzeczywistości nie był podatkiem VAT należnym z tytułu opodatkowanej transakcji. Sąd wskazał, że kwota wykazana na fakturze, jako VAT, która w rzeczywistości nie jest podatkiem VAT należnym w rozumieniu ustawy o VAT, nie może zostać objęta podstawowym mechanizmem „VAT należny – VAT naliczony”.
NSA odwołał się również do orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, w tym do wyroku w sprawie Genius Holding. W konsekwencji decydujące znaczenie ma rzeczywista należność podatku VAT, a nie samo techniczne wpisanie określonej kwoty na fakturze.
Zatem sam fakt otrzymania faktury z wykazanym podatkiem VAT nie jest wystarczającą przesłanką do realizacji prawa do dokonania jego odliczenia.
Aby powstało prawo do odliczenia VAT, u wystawcy faktury podatek VAT musi być wymagalny, co oznacza, że sprzedaż, jaką realizował wystawca faktury była opodatkowana VAT (u sprzedawcy powstał obowiązek opodatkowania VAT w stosunku do dokonanej sprzedaży).
Niewystarczającym przy tym dla prawa do odliczenia podatku VAT z danej faktury jest jedynie ustalenie, że dana sprzedaż została wykonana.
Autor:
Krzysztof Ulicki
Źródła:
Ustawa z dnia 11.03.2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2025 r. poz. 775).
Ustawa z dnia 26.07.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2026 r. poz. 592).
Ustawa z dnia 20.11.1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz. U. z 2025 r. poz. 843).
Ustawa z dnia 15.02.1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2026 r. poz. 554).
Ustawa z dnia 29.08.1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2026 r. poz. 622).
Ustawa z dnia 6.03.2018 r. Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2025 r. poz. 1480).
Interpretacja indywidualna z dnia 10.07.2026r. o sygn. nr 0112-KDIL1-3.4012.235.2026.2.ŁW.
Interpretacja indywidualna z dnia 01.07.2026r. o sygn. nr 0113-KDIPT1-3.4012.371.2026.2.EG.
