Podatek od czynności cywilnoprawnych (PCC) ma zastosowanie wtedy, gdy określone czynności cywilnoprawne zostają dokonane na terytorium Polski.
Co ciekawe zobowiązanym do jego zapłaty nie jest sprzedawca a nabywca. Natomiast istnieje wiele ustawowych zwolnień z podatku, o których warto wiedzieć.
|
Spsi treści:
- Co podlega opodatkowaniu podatkiem PCC
- Obowiązek podatkowy w podatku PCC
- Niektóre zwolnienia z opodatkowania podatkiem PCC – rzeczy ruchome o wartości do 1 000 zł
- Niektóre zwolnienia z opodatkowania podatkiem PCC – pożyczki
- Niektóre zwolnienia z opodatkowania podatkiem PCC – nieruchomości i hipoteki
- Niektóre zwolnienia z opodatkowania podatkiem PCC – waluty obce
- Niektóre zwolnienia z opodatkowania podatkiem PCC – obligacje, instrumenty finansowe
|
Co podlega opodatkowaniu podatkiem PCC
W nawiązaniu do art. 1 ust. 4 ustawy z dnia 9.09.2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 295 zwanej dalej ustawą o PCC) opodatkowaniu podatkiem PCC podlegają niektóre czynności cywilnoprawne, w sytuacji, gdy rzecz lub prawa majątkowe będące przedmiotem tych czynności:
- występują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,
- występują wprawdzie za granicą, ale nabywca ma miejsce zamieszkania lub siedzibę na terytorium RP i czynność cywilnoprawna została dokonana na terytorium RP.
Opodatkowaniu podatkiem PCC podlegają niżej wymienione czynności cywilnoprawne:
- umowa sprzedaży oraz zamiany rzeczy i praw majątkowych,
- umowa pożyczki pieniędzy lub rzeczy oznaczonych tylko, co do gatunku,
- umowa darowizny - w części dotyczącej przejęcia przez obdarowanego długów i ciężarów albo zobowiązań darczyńcy,
- umowa dożywocia,
- umowa o dział spadku oraz umowa o zniesienie współwłasności - w części dotyczącej spłat lub dopłat,
- ustanowienie hipoteki,
- ustanowienie odpłatnego użytkowania, w tym nieprawidłowego oraz odpłatnej służebności,
- umowa depozytu nieprawidłowego,
- umowa spółki,
- orzeczenia sądów, ugody sądowe, jeżeli powodują skutki taki jak powyższe umowy.
|
UWAGA!
Należy podkreślić, iż opodatkowaniu podatkiem PCC podlegają także zmiany umów w sytuacji, gdy przyczyniają się do podwyższenia podstawy opodatkowania podatkiem PCC. |
Obowiązek podatkowy w podatku PCC
Dokonanie podatkowania podatkiem PCC podatnik realizuje w dniu dokonania ww. czynności cywilnoprawnych.
Podatnikiem zobligowanym do obliczenia podatku, złożenia deklaracji PCC i zapłaty podatku PCC z niej wynikającej ciąży:
- przy umowie sprzedaży - na kupującym,
- przy umowie zamiany - na stronach czynności,
- przy umowie darowizny - na obdarowanym,
- przy umowie dożywocia - na nabywcy własności nieruchomości,
- przy umowie o dział spadku lub o zniesienie współwłasności - na podmiocie nabywającym rzeczy lub prawa majątkowe ponad udział w spadku lub we współwłasności,
- przy ustanowieniu odpłatnego użytkowania, w tym również nieprawidłowego oraz odpłatnej służebności - na użytkowniku lub nabywającym prawo służebności,
- przy umowie pożyczki i umowie depozytu nieprawidłowego - na biorącym pożyczkę lub przechowawcy,
- przy ustanowieniu hipoteki - na składającym oświadczenia woli o ustanowieniu hipoteki,
- przy umowie spółki cywilnej - na wspólnikach, a przy pozostałych umowach spółki - na spółce.
|
UWAGA!
Podstawę opodatkowania podatkiem PCC stanowi wartość rzeczy ruchomych, nieruchomości, praw majątkowych, długów i ciężarów albo zobowiązań przejętych przez obdarowanego, wartość rynkowa rzeczy lub prawa majątkowego nabytego ponad wartość udziału we współwłasności lub spadku oraz wartość pozostałych świadczeń będących przedmiotem czynności cywilnoprawnych (objętych PCC). |
Stawki podatku PCC zaczynają się od 0,5 % w przypadku umowy spółki do 2% na nieruchomościach kończąc.
Niektóre zwolnienia z opodatkowania podatkiem PCC – rzeczy ruchome o wartości do 1 000 zł
W odniesieniu do daniny w postaci podatku od czynności cywilnoprawnych ustawodawca przewidział pewne zwolnienia z opodatkowania tym podatkiem.
Zwolnienia dotyczą różnych przedmiotów, różnych rzeczy, różnych praw majątkowych. Jedno z takich zwolnień dotyczy nabycia rzeczy ruchomej do wartości 1 000 zł.
|
UWAGA!
Opodatkowaniu podatkiem PCC nie podlega sprzedaż rzeczy ruchomych, jeżeli podstawa opodatkowania (wartość tych rzeczy) nie przekracza kwoty 1 000 zł. |
Niektóre zwolnienia z opodatkowania podatkiem PCC – pożyczki
Inny rodzaj zwolnienia z opodatkowania podatkiem PCC dotyczy sprawy udzielania pożyczek. I tutaj trzeba się na moment zatrzymać. Ustawodawca przewidział, bowiem zwolnienia z podatku PCC z uwagi na to, kto udziela i kto otrzymuje pożyczkę. Jak takie zwolnienie wygląda w praktyce? Odpowiedź zaprezentowano w niniejszej tabeli.
| Niektóre zwolnienia z podatku od czynności cywilnoprawnych w sytuacji, gdy przedmiotem opodatkowania jest udzielana pożyczka |
| Lp. |
Okoliczności zwolnienia |
| 1. |
Pożyczki udzielane przez przedsiębiorców nieposiadających siedziby lub zarządu na terytorium RP a prowadzących działalność w zakresie kredytowania oraz udzielania pożyczek |
| 2. |
Pożyczki udzielane w formie pieniężnej na podstawie umowy zawartej między osobami należącymi do tzw. 0 grupy podatkowej tj. - małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, w wysokości przekraczającej kwotę 36 120 zł, pod warunkiem:
- złożenia deklaracji w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych właściwemu organowi podatkowemu w terminie 14 dni od daty dokonania czynności, z wyłączeniem przypadku, gdy umowa została zawarta w formie aktu notarialnego,
- udokumentowania otrzymania pieniędzy przez biorącego pożyczkę dowodem przekazania na jego rachunek płatniczy lub na jego inny rachunek w banku lub w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej, lub przekazem pocztowym
|
| 3. |
Pożyczki udzielane na podstawie umowy zawartej między osobami zaliczonymi do I grupy podatkowej (małżonek, zstępny, wstępny, pasierb, zięć, synowa, rodzeństwo, ojczyma, macocha i teściowie) do wysokości kwoty niepodlegającej opodatkowaniu (36 120 zł) - na zasadach określonych w przepisach o podatku od spadków i darowizn |
| 4. |
Pożyczki udzielane na podstawie umowy zawartej między innymi podmiotami niż osoby z 0 i 1 grupy podatkowej, jeżeli kwota lub wartość pożyczki nie przekracza 1 000 zł |
| 5. |
Pożyczki udzielane z kas lub funduszów zakładowych, funduszów związków zawodowych, kas zapomogowo-pożyczkowych, spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych, koleżeńskich kas oszczędnościowo-pożyczkowych działających w wojsku oraz z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych |
| 6. |
Pożyczki udzielane z utworzonych w drodze ustawy innych funduszów celowych |
| 7. |
Pożyczki udzielane przez wspólnika (akcjonariusza) spółce kapitałowej |
Niektóre zwolnienia z opodatkowania podatkiem PCC – nieruchomości i hipoteki
Zwolnienia z opodatkowania podatkiem PCC dotyczą różnych czynności cywilnoprawnych, których przedmiotem są rzeczy ruchome, prawa majątkowe itd. Co natomiast z nieruchomościami?
Wiele zwolnień z podatku PCC dotyczy również nieruchomości. Przykłady tych zwolnień w stosunku do nieruchomości przedstawiono w poniższej tabeli.
| Niektóre zwolnienia z podatku od czynności cywilnoprawnych w sytuacji, gdy przedmiotem opodatkowania są nieruchomości bądź hipoteki |
| Lp. |
Okoliczności zwolnienia |
| 1. |
Sprzedaż własności gruntów, stanowiących gospodarstwo rolne wraz z będącymi ich częścią składową drzewami i innymi roślinami, pod warunkiem, że:
- w wyniku dokonania czynności zostanie utworzone lub powiększone gospodarstwo rolne, oraz
- powierzchnia gospodarstwa rolnego utworzonego lub powstałego w wyniku powiększenia będzie nie mniejsza niż 11 ha i nie większa niż 300 ha,
- utworzone lub powiększone gospodarstwo będzie prowadzone przez nabywcę przez okres co najmniej 5 lat od dnia nabycia
|
| 2. |
Sprzedaż nieruchomości, prawa użytkowania wieczystego, własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego albo do domu jednorodzinnego lub prawa do lokalu w małym domu mieszkalnym, jeżeli nabywcą jest były właściciel (wieczysty użytkownik):
- nieruchomości wywłaszczonej, któremu przyznano odszkodowanie, a nie przyznano nieruchomości zamiennej,
- nieruchomości sprzedanej na cele publiczne określone w przepisach o gospodarce nieruchomościami, który w razie wywłaszczenia spełniałby warunki do przyznania nieruchomości zamiennej,
- nieruchomości lub prawa użytkowania wieczystego, wykupionych na podstawie przepisów o ochronie i kształtowaniu środowiska
- w wysokości kwoty otrzymanego odszkodowania (uzyskanej ceny), pod warunkiem, że nabycie nastąpiło w ciągu 5 lat od daty otrzymania odszkodowania (zapłaty) |
| 3. |
Sprzedaż budynku mieszkalnego lub jego części, lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość, własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego albo prawa do domu jednorodzinnego lub prawa do lokalu w małym domu mieszkalnym, jeżeli następuje ona:
- w wykonaniu lub w związku z wielostronną umową o zamianie budynku lub praw do lokalu,
- w celu uzyskania w zamian spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu albo budynku mieszkalnego lub jego części, zajmowanego przez nabywcę na podstawie umowy najmu, określonej w przepisach o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych
|
| 4. |
Zamiana:
- budynku mieszkalnego lub jego części,
- lokali mieszkalnych stanowiących odrębną nieruchomość,
- spółdzielczych własnościowych praw do lokalu mieszkalnego oraz wynikających z przepisów prawa spółdzielczego: praw do domu jednorodzinnego lub praw do lokalu w małym domu mieszkalnym
- jeżeli stronami umowy są osoby zaliczone do I grupy podatkowej, czyli małżonek, zstępny, wstępny, pasierb, zięć, synowa, rodzeństwo, ojczyma, macocha i teściowie |
| 5. |
Ustanowienie hipoteki:
- na morskich statkach handlowych i rybackich,
- na zabezpieczenie dotacji lub innych form pomocy finansowej, udzielanych organizacjom społecznym działającym w dziedzinie sportu i turystyki,
- na zabezpieczenie wierzytelności banków z tytułu kredytów udzielanych rolnikom indywidualnym lub zespołom rolników indywidualnych na budownictwo inwentarskie lub składowe, wraz z urządzeniami towarzyszącymi,
- przysługującej spółdzielniom mieszkaniowym i wierzycielom spółdzielni mieszkaniowych,
- na zabezpieczenie pożyczek i kredytów udzielanych z funduszy celowych utworzonych w drodze ustawy
|
| 6. |
Sprzedaż nieruchomości dokonaną w ramach realizacji prawa do rekompensaty do wysokości kwoty odpowiadającej wartości zrealizowanego prawa do rekompensaty |
| 7. |
Sprzedaż, której przedmiotem jest:
- prawo własności lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość,
- prawo własności budynku mieszkalnego jednorodzinnego,
- spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu dotyczące lokalu mieszkalnego albo domu jednorodzinnego
- jeżeli kupującym jest osoba fizyczna lub osoby fizyczne, którym w dniu sprzedaży i przed tym dniem nie przysługiwało żadne z tych praw ani udział w tych prawach, chyba że udział ten nie przekracza lub nie przekraczał 50% i został nabyty w drodze dziedziczenia |
Niektóre zwolnienia z opodatkowania podatkiem PCC – waluty obce
Poza powyżej wymienionymi zwolnieniami z podatku od czynności cywilnoprawnych ustawodawca przewidział także zwolnienia z opodatkowania tym podatkiem wobec sprzedaży i wymiany walut obcych, ale i walut wirtualnych.
| Niektóre zwolnienia z podatku od czynności cywilnoprawnych w sytuacji, gdy przedmiotem opodatkowania są waluty obce |
| Lp. |
Okoliczności zwolnienia |
| 1. |
Sprzedaż walut obcych |
| 2. |
Sprzedaż i zamiana walut wirtualnych |
Dla przypomnienia zgodnie z art. 2 ust. 2 pkt 26 ustawy z dnia 01.03..2018r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (Dz. U. z 2025 r. poz. 644) walutą wirtualną jest cyfrowe odwzorowanie wartości, które nie jest:
- prawnym środkiem płatniczym emitowanym przez NBP, zagraniczne banki centralne lub inne organy administracji publicznej,
- międzynarodową jednostką rozrachunkową ustanawianą przez organizację międzynarodową i akceptowaną przez poszczególne kraje należące do tej organizacji lub z nią współpracujące,
- pieniądzem elektronicznym,
- instrumentem finansowym,
- wekslem lub czekiem
- oraz jest wymienialne w obrocie gospodarczym na prawne środki płatnicze i akceptowane, jako środek wymiany, a także może być elektronicznie przechowywane lub przeniesione albo może być przedmiotem handlu elektronicznego.
Niektóre zwolnienia z opodatkowania podatkiem PCC – obligacje, instrumenty finansowe
W ustawie o PCC prawodawca przewidział także inne zwolnienia z opodatkowania tym podatkiem. Zwolnienie dotyczą zbywanych różnych instrumentów finansowych, papierów wartościowych i Przykłady tych zwolnień przedstawiono w poniższej tabeli.
| Niektóre zwolnienia z podatku od czynności cywilnoprawnych w sytuacji, gdy przedmiotem opodatkowania są instrumenty finansowe |
| Lp. |
Okoliczności zwolnienia |
| 1. |
Sprzedaż bonów i obligacji skarbowych |
| 2. |
Sprzedaż bonów pieniężnych Narodowego Banku Polskiego |
| 3. |
Sprzedaż praw majątkowych, będących instrumentami finansowymi:
- firmom inwestycyjnym oraz zagranicznym firmom inwestycyjnym,
- dokonywaną za pośrednictwem firm inwestycyjnych lub zagranicznych firm inwestycyjnych,
- dokonywaną w ramach obrotu zorganizowanego,
- dokonywaną poza obrotem zorganizowanym przez firmy inwestycyjne oraz zagraniczne firmy inwestycyjne, jeżeli prawa te zostały nabyte przez te firmy w ramach obrotu zorganizowanego,
- bankom państwowym prowadzącym działalność maklerską,
- dokonywaną za pośrednictwem banków państwowych prowadzących działalność maklerską,
- dokonywaną poza obrotem zorganizowanym przez banki państwowe prowadzące działalność maklerską, jeżeli prawa te zostały nabyte przez te banki w ramach obrotu zorganizowanego
|
Jak widać wciąż występuje bardzo wiele różnych zwolnień z opodatkowania podatkiem PCC. Należy pamiętać, iż każde zwolnienie z opodatkowania PCC daje podatnikowi:
-
- zwolnienie z konieczności ustalania podatku PCC,
- zwolnienie z obowiązku złożenia w odpowiednim terminie deklaracji PCC,
- zwolnienie z obowiązku zapłaty podatku PCC.
Warto więc pamiętać o powyżej wyszczególnionych zwolnieniach.
Autor:
Krzysztof Ulicki
Źródła:
Ustawa z dnia 9.09.2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 295)
Ustawa z dnia 23.04.1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2025 r. poz. 1071).
Ustawa z dnia 29.08.1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 r. poz. 111).
Ustawa z dnia 11.03.2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2025 r. poz. 775).
Ustawa z dnia 26.07.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 163).
Ustawa z dnia 01.03..2018r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (Dz. U. z 2025 r. poz. 644)
